Dworzec
Stacja
Dworzec pasażerski
Budynek dworca powstał w miejscu szopy z blachy falistej, która od 1 października 1894 roku pełniła funkcję przystanku kolejowego w Brockau bez żadnej obsługi kasjerskiej. Powstanie przystanku wynikało z potrzeby szybszego dotarcia na plac budowy stacji rozrządowej robotników dojeżdżających z Breslau, gdyż do tej pory pierwszym przystankiem była stacja w Kattern (Święta Katarzyna).
Widokówka z 1904 roku wydawca Ernst Dodeck oraz wysłana w 1912 roku nn. wydawca - dworzec przed rozbudową - zbiory autora
zdjęcia dworca wykonane zostało przed 1903 rokiem - nie ma z lewej strony pomieszczeń ekspedycji
Oddany do użytku w dniu 1 kwietnia 1896 roku budynek dworca pasażerskiego składał się z części pasażerskiej - hol wraz z kasami i poczekalnią, mieszkania służbowego kierownika ruchu kolejowego, które znajdowało się na I piętrze oraz 1 peron pasażerski. Od 1 kwietnia 1901 stacja rozrządowa Brockau została przeniesiona do stacji III klasy. W miejscu obecnego pomnika Katarzyny Aleksandryjskiej przed dworcem w pobliżu znajdowała się studnia z pompą wodną.
Widokówka z 1916 roku wydana przez Richarda Brauna z Brockau - dworzec po rozbudowie - zbiory autora oraz widokówka tego samego wydawcy z 1913 roku przedstawiająca dworzec i trolejbus
W 1903 roku dobudowane zostały magazyny i biura ekspresowej obsługi towarów (część budynku po lewej stronie dworca, które początkowo były oddzielnym budynkiem). Obsługa towarów ekspresowych została przeniesiona ze stacji towarowej. W latach następnych pomieszczenia poczekalni przekształcono zostały na restauracje (1929 rok) a także istniał punkt kwiatowy funkcjonujący w okresie letnim od godziny 13.00 (1937 rok).
Pociąg Breslau - Kattern nr 313 wyjazd z Breslau 17.55 Brockau 18.04 Kattern 18.11 i 314 Kattern 18.35 Brockau 18.45 Breslau 18.54 będą kursowały również w dni powszednie w styczniu 1904 roku, zgodnie z oficjalnym rozkładem jazdy.
W 1904 roku starania gminy oraz Stowarzyszenia Przedmieść Wrocławia w dyrekcji kolei przyniosły efekty w postaci wprowadzenia ruchu podmiejskiego pociągów i zwiększeniem ilości połączeń w ciągu doby. Od 1 października 1904 roku stacja posiada drugi peron do którego pasażerowie przechodzili przejściem podziemnym.
Informacja o ruchu kolejowym w 1910 roku z rocznego raportu Stowarzyszenia Przedmieść Wrocławia. Z Breslau do Brockau sprzedano w 1905 roku: 69 579 biletów jednorazowych, 223 bilety miesięczne, 14 552 biletów niedzielnych, w 1910 roku 97 472 bilety jednorazowe, 553 bilety miesięczne oraz 31 658 biletów niedzielnych. W 1905 roku z Brockau do Breslau sprzedano 81 122 bilety jednorazowe, 3 016 biletów miesięcznych, w 1910 roku: 144 976 biletów jednorazowych i 50 biletów miesięcznych. Niedzielne bilety z Brockau do Breslau nie były sprzedawane.
Bilet kartonowy z Brockau do Breslau (zbiory autora) oraz do Schmolz - źródło Internet
Bilety kartonowe jednorazowe wszędzie na świecie miały wymiar 31x57 mm. Oprócz kolorów tektury stosowano na nich różne konfiguracje nadruków, które szybko pozwalały na rozpoznanie klasy i rodzaju pociągu, którym powinien jechać podróżny. Druga strona biletu informuje między innymi, że bilet jest ważny na pociągi pasażerskie, nie można na jego podstawie jechać pociągiem pośpiesznym.
Na stacji Brockau sprzedano następujące ilości biletów 1902 rok - 117 188, 1903 rok - 114 378, 1904 rok - 110 499, 1906 rok - 118 285, 1907 rok - 110 623, 1908 rok - 144 349, 1909 rok - 169 321, 1910 rok - 183 379 i 1911 rok - 908 277 - podane ilości sprzedanych biletów na stacji Brockau różniły się od danych zawartych w raporcie Stowarzyszenia Przedmieść Wrocławia za 1910 rok, gdyż mogły zawierać również dane dotyczące sprzedaży biletów do innych miejscowości niż Breslau.
Od 1 kwietnia 1907 do 31 marca 1908 używano na trasie Brockau - Breslau: 110 796 biletów w jedną stronę, 3 436 biletów miesięcznych, tygodniowych 3 305 biletów dla pracowników, 45 bezpłatnych biletów dla dzieci w wieku szkolnym. W kierunku odwrotnym Breslau - Brockau: 95 645 biletów w jedną stronę, 357 biletów miesięcznych, 970 tygodniowych biletów dla pracowników. Z wyliczenia używanych biletów można dojść do błędnego wniosku, że liczba przewożonych osób wynosi około 200 000. W rzeczywistości przyjeżdżające i odjeżdżające pociągi obsługują znacznie ponad pięć milionów pasażerów.
Perony na dworcu pasażerskim od listopada 1911 roku mają, oprócz wcześniejszych rzadkich lamp łukowych, lepsze oświetlenie za pomocą żarówek Osram, które są przymocowane do krótkich kandelabrów.
Przez stację w Brockau 15 stycznia 1916 roku około godz. 13.30 przejechał pierwszy raz pociąg interkontynentalny Berlin - Konstantynopol tak zwany Balkanzug. Pociąg kursował do 15 października 1918 roku.
1 października 1916 roku na 11- kilometrowej linii podmiejskiej Breslau - Brockau - Kattern rozpoczęto eksploatację pociągów elektrycznych... Jeśli napęd elektryczny sprawdzi się na tej trasie, reszta wrocławskiego ruchu podmiejskiego zostanie zelektryfikowana.
W dniach 13 - 19 marca 1921 roku budynek dworca i perony zostały odświętnie udekorowano flagami, plakatami i girlandami witając w ten sposób pasażerów pociągów udających się na Górny Śląsk na głosowanie - plebiscyt. Z Brockau na głosowanie wyjechało 421 mieszkańców, którzy urodzili się na Górnym Śląsku. W referendum mogli oddać swój głos nie tylko ci, którzy w momencie jego przeprowadzenia tam mieszkali, ale i wszyscy ci, którzy urodzili się na Górnym Śląsku lub mogli dowieść swojego miejsca zamieszkania tam przed 1 stycznia 1904 roku. Dzięki tej regulacji mogli głosować nie tylko mieszkający na Górnym Śląsku, ale i rodowici Górnoślązacy, którzy mieszkali w innych częściach kraju lub za granicą. W tym celu musieli oni jednak osobiście przyjechać – głosowanie listowne nie było możliwe. Poniżej przepustka mieszkanki Breslau umożliwiającej głosowanie.
Założone w 1919 roku Niemieckie Stowarzyszenie Ochrony Niemców Przygranicznych i Cudzoziemskich (Deutscher Schutzbund für die Grenz- und Auslandsdeutsche), które agitowało za wsparciem referendum na rzecz strony niemieckiej, troszczyło się o transport na Górny Śląsk i jego sfinansowanie oraz o aprowizację w czasie podróży i na miejscu. Już we wrześniu 1920 roku Stowarzyszenie wydało obejmującą 30 stron „Instrukcję zamawiania biletów na referendum na Górnym Śląsku”, która wyjaśniała jego przebieg przede wszystkim organizatorom na miejscu, ale i „podróżnym”.
Poniżej pieczątka i znaczek związany z plebiscytem oraz pociąg na stacji w Görlitz udający się na Śląsk - źródło Internet.
Na stacji w okresie wielkiego kryzysu i inflacji kolej wprowadziła żetony o wartości między innymi 5, 10 i 50 pfeningów jako pieniądz zastępczy. Na rewersie żetony posiadały jedynie określenie kwotowe żetonu.
14 listopada 1929 roku restaurator Willy Lange z Frankenstein (Ząbkowice Śląskie) przejął zarządzanie restauracją na stacji utworzonej przez Reichsbahndirektion w Brockauer Personenbahnhof informowała Brockauer Zeitung. Poniżej reklamy związane z restauracją zamieszczone w Brockauer Zeitung w 1930 i 1931 roku (Willy Lange zmarł 12 grudnia 1933 roku).
Widokówka wydana przez W. Kretschmer z Breslau - zbiory autora
Przez stację w Brockau ponownie zaczął przejeżdżać „Latający Śląsk” - rozpoczął ponownie przejazdy od 11 stycznia 1937 roku na trasie Beuthen (Bytom) – Berlin. Serwis prasowy Reichsbahndirektion donosi: zastępcze pociągi parowe FDT (dalekobieżne pociągi ekspresowe), które kursowały między Beuthen i Berlinem od pewnego czasu, w styczniu ponownie będą jeździły wagony szybkich pociągów w ich wcześniejszych skróconych rozkładach jazdy: FDT 46 Beuthen od 5.28, Gleiwitz od 5.44, Heydebreck od 6.05, Opole od 6.26, Breslau Hauptbahnhof od 7.09, Berlin Schlesischer Bahnhof o 9.51, Friedrichstraße o 10.01, ZOO o 10.13, Charlottenburg o 10.21 i z powrotem FDT 45 Charlottenburg od 20.02, Berlin ZOO od 20.09, Friedrichstraße od 20.20, Schlesischer Bahnhof od 20.31, Breslau Dworzec główny o godzinie 23.10, Opole o godzinie 23.54, Heydebreek o godzinie 0.16, Gliwitz o godzinie 0.36, Beuthen przyjazd 0.53
Budynek dworca pasażerskiego po przeprowadzonym remoncie w 1937 roku - przebudowane zostało
między innymi wejście do dworca - nad wejściem powstało zadaszenie - zbiory autora
Z okazji 12 Niemieckiego Festiwalu Chórów w 1937 roku ( 12. Deutsches Sängerbundesfest odbywał się w Breslau od 28 lipca do 1 sierpnia) stacja pasażerska w Brockau jest odnawiana, aby nie była gorsza od swojego starszego brata w Breslau. Perony otrzymały nową nawierzchnię, nowe krawężniki i zostały znacznie rozbudowane. Schody na perony otrzymały nową warstwę farby, a wnętrze stacji, tak zwana hala, otrzymało jasną, przyjazną powłokę olejną, tam też dokonano przeróbek i wciąż trwają prace. Utworzono nową kasę biletową, dawną kasę biletową przekształcono w dużą przechowalnię bagażu, restauracja na stacji również przechodzi gruntowny remont i wita gości nowym wyglądem. W tym roku również otwarto kwiaciarnię na terenie dworca pasażerskiego, która była czynna w okresie wakacyjnym od godziny 13.00 o czym informowała miejscowa prasa.
Pocztówka nn wydawcy z okolicznościową pieczątką - zbiory autora
Poniżej zdjęcie budynku dworca z 1941 roku, które zostało wykonane przez żołnierza Wehrmachtu z pociągu stojącego na stacji. Na zdjęciu widoczny jest między innymi bagażowy z wózkiem. Na drugim zdjęciu widoczny jest wagon pociągu i żołnierze przy żurawiu do zaopatrzenia w wodę parowozów. Zdjęcia pochodzą z Internetu (ebay.de).
Trybuna Dolnośląska nr 75 z str. 6 z 14 maja 1946 roku zamieściła ogłoszenie Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu I-szy Oddział Drogowy Wrocław o przetarg nieograniczony na następujące roboty:
1. Na wykonanie robót remontowych budynku stacyjnego st. Broków roboty stolarskie.
2. Na wykonanie robót remontowych budynku stacyjnego st. Broków roboty murarskie.
Zarządzeniem Ministra Komunikacji z 2 grudnia 1949 roku utworzono przedsiębiorstwo państwowe Kolejowe Zakłady Gastronomiczne (Monitor Polski 1950, nr A-1, poz.4) a 22 czerwca 1950 roku Zarządzeniem Ministra Komunikacji utworzono oddziały tego przedsiębiorstwa. Jeden z 10 oddziałów powstał we Wrocławiu i obejmował obszar Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej we Wrocławiu - zakład nosił nazwę Wrocławskie Kolejowe Zakłady Gastronomiczne a jego siedziba mieściła się przy Placu Solnym 16.
Od października 1950 roku Kolejowe Zakłady Gastronomiczne przejęły lokale gastronomiczne na dworcach kolejowych, które były w rękach prywatnych lub będących własnością Spółdzielni Emerytów Kolejowych „Samopomoc” informacje o tym pojawiły się w prasie lokalnej między innymi w Słowie Polskim nr 294 z 25 października czy Gazecie Robotniczej nr 344 z 14 grudnia. Na zdjęciu poniżej tekturowa podstawka z lat 60-tych ubiegłego wieku - źródło zdjęcia Internet.
Na przełomie 1953/1954 roku dokonano remontu bufetów na stacji w Brochowie - źródło Archiwum Państwowe we Wrocławiu Prezydium Rady Narodowej miasta Wrocławia nr 1397.
W przeszłości w budynku głównym dworca znajdowała się przez wiele lat stołówka dla pracowników PKP ( w miejscu tym w Brockau była restauracja dworcowa a do 1959 roku na Brochowie sala restauracyjna) a po jej likwidacji świetlica, która wykorzystywana była także jako lokal wyborczy. W tej części budynku znajdowało się również biuro podstawowej organizacji partyjnej stacji a także siedziba sekcji wędkarskiej. Zakład fryzjerski, który przeniósł się do nieistniejącego zakładu fryzjerskiego Ireny Matusiak przy Mościckiego - przedwojenny sklep sprzedaży wyrobów tytoniowych a obecnie pizzeria Farina. Po likwidacji stołówki w latach 90- tych pomieszczenia wynajmowane były na hurtownię środków piorących z Niemiec (emeryt PKP Władysław Kowalski). Natomiast poczekalnia na peronie pierwszym na tak zwaną ciucholandię. Przez wiele lat w budynku dworca znajdował się kolejowy komisariat Milicji Obywatelskiej a obecnie jest placówka SOK.
Budynek dworca w 1960 i 1989 roku
Peron 1 stacji i przejście podziemne z peronu 1 na peron 2 w 2011 roku
Widok stacji w 2011 roku
Widok stacji peron 2 i wnętrze poczekalni peronu 1 w 2011 roku
Budynek dworca wraz z dwoma wiatami peronowymi jest zabytkiem wpisanym do rejestru zabytków miasta Wrocławia pod poz. A/2633/430/Wm z dnia 17.02.1984 roku. W listopadzie 2012 roku zakończono remont budynku dworca, wiaty peronowej oraz poczekalni na peronie pierwszym. Wykonano nową iluminację dworca, podjazd dla niepełnosprawnych, zamontowano nowy zegar na peronie i kamery oraz chorągiew z datą budowy dworca. Nie wykonano remontu przejścia podziemnego łączącego perony oraz drugiej wiaty peronowej (peron pierwszy - remont rozpoczęty w 2021 roku) tylko znajdujące się tam pomieszczenie poczekalni. W trakcie remontu dworca w 2012 roku przywrócono wygląd pierwotnego wejścia do dworca. Budynek stacji otwarty jest od godziny 6.00 - 22.00 i ochraniany przez firmę ochroniarską.
Zdjęcia dworca po dokonanym w 2012 roku remoncie
Od listopada 2020 roku teoretycznie toczą się prace przy przebudowie stacji Wrocław Brochów. W praktyce niewiele się tam dzieje, za to zamknięcie jednego z torów poważnie wpływa na ruch pociągów.
Windy, wyższy peron z odnowioną wiatą, wyremontowane przejście podziemne – tak zmieni się przystanek kolejowy Wrocław Brochów. Inwestycja realizowana przez PKP Polskie Linie Kolejowe pochłonie blisko 7 mln złotych – pisał zarządca kolejowej infrastruktury w grudniu ubiegłego roku, już po zamknięciu części stacji kolejowej dla ruchu kolejowego i skierowaniu go na tory towarowe stacje, co miało miejsce 8 listopada.
– Dla podróżnych przygotowany zostanie dwu-krawędziowy peron - pociągi będą się zatrzymywały na obu przylegających do peronu torach. Po przebudowie peron będzie wyższy, co ułatwi wsiadanie i wysiadanie z wagonów. Wygodniejsze podróże zapewni odnowiona długa wiata. (…) Prace obejmą przejście podziemne. Znaczącym udogodnieniem będą windy, które umożliwią dostęp do peronu osobom o ograniczonych możliwościach ruchowych – wyliczali przedstawiciele PKP PLK.
Remont peronu 2 w 2019 roku - wyburzony budynek poczekalni, rozbierana wiata
Tymczasem prace nie ruszyły w grudniu 2020, a wykonawca zrealizował tylko niewielką ich część. Roboty nie postępowały znacząco przez kolejne miesiące 2021 roku. Jak informuje PKP PLK, do tej pory wykonano jedynie „niektóre prace związane z demontażem infrastruktury oraz budową peronu”. Obecność na miejscu utwierdza nas w przekonaniu, że do końca prac zostało mnóstwo czasu, a robotników na placu budowy nie ma.
Okazuje się, że prawomocne pozwolenie na budowę wykonawca otrzymał dopiero... z końcem lipca 2021. Zamknięcie jednego z torów trwało pomimo tego od listopada i sprawiało, że pociągi jeździły dłużej.
– Czasowo, w związku z przebudową peronu wyspowego, wyłączony z ruchu jest jeden z dwóch torów na stacji W- w Brochów. Niektóre pociągi dalekobieżne i regionalne kierowane są przez tory towarowe. Wcześniej wykonano prace i zwiększono dopuszczalną prędkość z 20 do 60 km/h. Pociągi od strony Opola dojeżdżają do stacji Święta Katarzyna z prędkością do 160 km/h. Następnie na wysokości stacji Brochów przejeżdżają wolniej przez układ torów stacji towarowej lub przez stacje Brochów. Ze względu na zmianę toru na stacji zwalniają.
W przejeździe od Wrocławia do Opola zwolnienie jest tylko na kilkuset metrach obok stacji i składy jada z prędkością ponad 100 km/h. Przejazd przez tory „towarowe” jest ze zwolnieniem do 40 - 60 km/h - opisał charakter zmian w kursowaniu pociągów Mirosław Siemieniec, rzecznik PKP PLK.
Dodajmy, że w lipcu 2021 PKP PLK ogłosiła przetarg w celu znalezienia wykonawcy nadzoru inwestycyjnego dla projektu poszerzonego o przebudowę budynku dyżurnych ruchu na peronie 1. brochowskiej stacji. Minął już termin składania ofert, ale PLK nie informuje jeszcze o podpisaniu umowy ze zwycięzcą przetargu.
Historyczny charakter brochowskiego kompleksu stacyjnego wymaga, by prace prowadzone były w porozumieniu z konserwatorem zabytków. Utrzymany będzie historyczny charakter obiektu m.in. przez odpowiednio dobrane detale – między innymi zegar, oświetlenie, nawierzchnię - mówi rzecznik PKP PLK Mirosław Siemieniec.
Koniec przebudowy kolejowa spółka zapowiadała na lipiec 2021 r. jednak prace przedłużają się. Dotychczas został rozebrany stary peron, częściowo wybudowany nowy i położna nawierzchnia peronu z oryginalnej kostki kamiennej. Jest zrobione odwodnienie peronu, ułożono część nowych kabli teletechnicznych i energetycznych, montowane są nowe słupy sieci trakcyjnej. Długa wiata, która została zdemontowana i odnowiona poza terenem budowy, później wróci na swoje miejsce. Podczas trwającej modernizacji przebudowywane są także tory i wymieniane rozjazdy. Prace prowadzone są przy zachowanym ruchu pociągów. W czasie przebudowy podróżni korzystają z peronu przylegającego do budynku dworca.
Istotny wpływ na termin realizacji prac mają trudne warunki geologiczne na jakie natrafiono przy przebudowie przejścia podziemnego. Odkryte wody gruntowe wymagają odpowiedniej techniki prac, tak aby zrealizować przejście pod torami – wraz z windami, jednak maksymalnie ograniczyć głębokość obiektu. W tym celu powstaje nowy projekt i uzyskiwane są niezbędne pozwolenia - wyjaśnia Mirosław Siemieniec. Nowy termin zakończenia przebudowy to koniec 2021 r. Koszt prac to 7 mln zł. (źródło powyższych informacji Internet).
W grudniu 2022 roku oddano do użytku przejście podziemne dla pieszych na peron 1, na którym odtworzono część wiaty peronowej (wykonana została z nowych elementów, które różnią się od tych na peronie 2, są one bardziej podobne do oryginalnych elementów wiat peronowych). Prace budowlane trwają nadal co obrazują poniższe zdjęcia. Otwarcie przejścia podziemnego, które nie zostało w pełni wykończone, umożliwiło powrót wszystkich pociągów na trasy przez peron 1 i 2. Rozpoczęto również prace związane z budową wind na peronie 1 i 2 dla niepełnosprawnych, które zostały wstępnie zakończone 15 kwietnia 2023 roku.
W styczniu 2023 roku rozpoczęto ponowne układanie kostki brukowej na peronie 2, a w lutym rozpoczęto rewitalizację poczekalni na peronie 1 - pierwotna poczekalnia była z cegły obecna jest z drewna i płyt OSB . Wykonane zostały wykopy pod windy a na peronie 1 i 2 windy były szalowana. W kwietniu 2023 roku wstawione zostały okna do budynku poczekalni a płyty OSB otynkowane. Do 18 kwietnia 2023 roku zakończono wstępne prace przy obu windach oraz przystąpiono do wykańczania przejść podziemnych - tynkowanie oraz instalowanie poręczy.
