Ratusz Brockau - Brochów
Ratusz
Ratusz - Rathaus
Na posiedzeniu rady gminy 17 grudnia 1906 roku podjęto uchwałę w celu zawarcia umowy notarialnej na kwotę 85 000 marek z Kreissparkasse w sprawie środków na budowę ratusza.
Druk firmowy naczelnika gminy Brockau (Amts- und Gemeinde - Vorsteher - Urzędnik i lider społeczności) z 18 lutego 1904 roku w sprawie kanalizacji wraz z podpisem Alfonsa Dierschke (Dr Dierschke)
Pierwszą informację o rozpoczęciu procedury związanej z planowaną budową budynku administracji miejskiej w Brockau było zawiadomienie z 8 marca 1907 roku, które podawało istotne warunki konkursu. Termin zgłaszania projektów ustalony w zawiadomieniu został określony na dzień 10 kwietnia. Wyznaczono nagrody dla trzech najlepszych projektów w wysokości 400, 200 i 100 marek. Wstępny koszt w warunkach konkursu został ustalony na kwotę 75 000 marek.
Niemieckie Stowarzyszenie Architektów i Inżynierów (Deutschen Architekten- und Ingenieurvereins) zamieściło 23 marca 1907 roku zastrzeżenia do warunków konkursu jakie zawarte były w zawiadomieniu między innymi o braku informacji o skali i zakresie niezbędnych rysunków projektu (rzuty pięter, elewacje, przekroje, schematy, plan sytuacyjny) oraz o komisji konkursowej.
Zarzuty wobec zawiadomienia odparła gmina Brockau informując, że zawiadomienie z 8 marca zawiera niezbędne informacje dotyczące warunków konkursu, komisji konkursowej, skali rysunków, mapę Brockau, które każdy zainteresowany otrzymać mógł po opłaceniu 1 marki.
Stowarzyszenie Niemieckich Stowarzyszeń Architektów i Inżynierów informuje 15 kwietnia 1907 roku, że według „Stowarzyszenia Architektów Śląskich" gmina Brockau odmówiło udziału ich członkom w ogłoszonym konkursie na projekt ratusza. Komitet Polityki Konkurencji Stowarzyszenia Niemieckich Stowarzyszeń Architektów i Inżynierów z Berlina zwrócił się do gminy Brockau z prośbą o wprowadzenie zmian w istotnych punktach pisemnego ogłoszenia zgodnie z zasadami ustalonymi przez stowarzyszenie. W odpowiedzi gmina podtrzymała swoje warunki.
W maju 1907 roku ogłoszone zostały wyniki konkursu na projekt ratusza w Brockau z jednoczesna informacją o podwyższeniu kwot nagrody.
1 miejsce architekt Ernst Denecke z Berlin - Schöneberg 500 marek (kwota podwyższona z 400 marek),
2 miejsce architekt Hans Mund z München 300 marek (kwota podwyższona z 200 marek),
3 miejsce architekt Heinrich Bangemann z Cassel 150 marek (kwota podwyższona z 100 marek).
Otwarcie ofert na prace budowlane wraz z dostarczeniem materiałów nastąpiło 27 sierpnia 1907 roku o godz. 12.00, prace budowlane wraz z dostarczeniem materiałów otrzymał mistrz ciesielski Fritz Scholz z Brockau a prace hydrauliczne powierzono mistrzowi Bruno Böhm z Brockau.
W czerwcu 1908 roku Brockauer Zeitung informowała o kończeniu prac we wnętrzu ratusza. W budynku nie powstała piwnica ratuszowa (Rathauskellers) lecz winiarnia ratuszowa (Rats Weinstube).
Termin oddania do użytku ratusza w ramach uroczystości publicznej zaplanowano na 2 września 1908 roku. Przed oficjalnym oddaniem do użytku budynku ratusza jako pierwsi wprowadzili się do niego komendant policji i jeden policjant.
Brockauer Zeitung nr 87 str. 1 z 29 lipca 1908 roku informowała o planowanym przebiegu uroczystego otwarcia ratusza: Klucze do ratusza zostaną przekazane 2 września o godzinie 12.15 przez kierownika budowy architekta Ernsta Denecke naczelnikowi gminy dr Alfonsowi Dierschke, który przejmuje je w imieniu całej społeczności. Miejsce uroczystości przed ratuszem zabezpiecza ochotnicza straż pożarna. Podczas samej uroczystości chór „Glück zu” zaśpiewa piosenkę pod kierunkiem inżyniera Helma, a zespół koncertowy z Namslau wykona utwór muzyczny. W uroczystości bierze udział ograniczona liczba zaproszonych gości, w tym starosta, przedstawiciele Królewskiej Dyrekcji Kolei i innych władz, przedsiębiorcy i rzemieślnicy zaangażowani w budowę, radni gminy, naczelnicy wydziałów, lekarze i duchowieństwo, zarządy stowarzyszeń, a także inni szanowani obywatele Brockau. Następnie zaproszeni goście zwiedzą ratusz. Po uroczystościach w ratuszu o godzinie 13.30 zaproszeni goście udają się na obiad do lokalu Peukera. Podczas posiłku część zespołu z Namslau zagra w restauracji.
Mieszkańcy Brockau mogą brać udział w uroczystym obiedzie w lokalu i ogrodzie Peukera po uprzednim zgłoszeniu do 25 sierpnia do rady gminy i opłaceniu 2,50 marki. Od godziny 14.00 w ogrodach Peukera odbędzie się koncert zespołu z Namslau na który mieszkańcy Brockau mają wstęp wolny po uprzednim zgłoszeniu się w urzędzie miasta w okresie od 15 sierpnia do 1 września i okazaniu odcinka podatkowego lub innej legitymacji. Podczas przerwy w koncercie recytowany będzie wiersz Felixa Dahna z Breslau, ten wielki niemiecki poeta uprzejmie udostępnił go na prośbę naczelnika gminy. Przy ładnej pogodzie odbędą się pokazy sztucznych ogni.
W sierpniu 1908 roku naczelnik gminy dr Dierschke zaprosił mieszkańców Brockau do obejrzenia wnętrza ratusza. W wejściu do ratusza znajduje się portal wykonany z piaskowca przez który wchodzi się do westybulu wspartego na kolumnach.
Zdjęcia portalu ratusza w 2006 roku - zbiory autora
Z jednej strony znajdują się pomieszczenia przeznaczone na stołówkę a za nią pomieszczenia urzędu stanu cywilnego, z drugiej pokoje dla sekretarza gminy. Na pierwszym piętrze znajduje się wyłożona boazerią sala konferencyjna, pomieszczenie archiwum, sala biblioteczna i pomieszczenia dla planowanego organu budowlanego. Odrębne pomieszczenie na naczelnik gminy, do którego przylega inny pokój, który powinien być również używany do ceremonii ślubnych. Na drugim piętrze znajduje się apartament naczelnika, w którym są przytulne pokoje. Na trzecim piętrze jest mieszkanie komendanta policji Druschke, w piwnicy mieszkanie sekretarza gminy z centralnym ogrzewaniem. Korytarze przy schodach pokryte są linoleum firmy M. Schneider z Breslau. W całym budynku ratusza znajduje się sieć telefoniczna.
Zdjęcia ukazują moment przekazywania kluczy do ratusza przez architekta Ernsta Denecke naczelnikowi gminy dr Alfonsowi Dierschke
Zdjęcie ratusza wykonane przez R. Pohla z Breslau i artykuł opublikowany w Schlesische Chronik z 1909 roku dotyczący otwarcia ratusza
Opis otwarcie ratusza przedstawiony w Schlesische Chronik, ze skrótami: Każdy, kto wsiądzie do pociągu z Wrocławia do Opola, będzie zaskoczony widokiem fragmentu nowoczesnego miasta tak blisko Wrocławia... Budowa stacji rozrządowej i osiedlenie się wielu urzędników państwowych spowodowała powstanie tego niezwykłego miasta. Nie jest niczym niezwykłym, że w takim miejscu musi być ratusz, wszak wielkość i piękno ratusza w Brockau, który wskazuje na ważną przyszłość, zaskoczą. Uroczyste otwarcie odbyło się w środę, 2 września. Po wykładzie architekt Denecke, który przygotował projekt budynku, przekazał klucz do ratusza naczelnikowi dr Dierschke, który otworzył ratusz, a następnie w swoim przemówieniu omówił rozwój miejsca. Następnie odbyła się wizyta w ratuszu.
Miasto Wrocław zadedykowało rycinę Albricha sąsiedniej gminie Brockau jako dekorację dużej sali konferencyjnej. Podczas wizyty Starosta Powiatu dr Wichelhaus przekazał w sali posiedzeń Rady Miejskiej gratulacje Rządu. W imieniu Dyrekcji Kolei przemawiał Tajny Radny Luckwald, a w imieniu Wrocławia radny miejski Hasse. Stowarzyszenie podmiejskie złożyło gratulacje przez burmistrza Goltza z Trebnitz.... Bankiet ten odbył się w „Deutscher Kaiser”, a później w ogrodzie tej gospody „Gartenfest”, po którym nastąpił wieczór piwny.
Na ceremonię inauguracji domy przy ratuszu wywiesiły flagi i girlandy. Na ratuszu i stacji kolejowej inżynier ogrodnik Kellner zaaranżował dekoracje. Administracja domów Günther - Manasse zleciła udekorowanie dwóch domów naprzeciw ratusza przy Bahnhofstrasse firmie Zimmermann. Mieszkańcy zgromadzili się licznie przed ratuszem. Na otwarcie ratusza przybyli między innymi starosta dr Ernst Wichelhaus, Tajny Radny Luckwald jako reprezentant Zarządu Kolei Wrocławskich, Radny Miasta Breslau Hasse oraz różni przedstawiciele zrzeszenia podmiejskiego (burmistrz Goltz z Trebnitz, dr Hoffmann z Deutsch-Lissa)
Namslauer Musikkapelle zagrała „Lobe den Herrn” (Chwalmy Pana) a architekt Ernst Denecke z Berlina wręczył klucz do głównego wejścia ratusza szefowi gminy dr Alfons Dierschke. Dr Alfons Dierschke podziękował mu i otworzył drzwi. Następnie przedstawił krótką historię Brockau oraz mówił o zadaniach samorządu. Na koniec przemówienia dr Alfons Dierschke przeczytał wiersz poświęcony temu szczególnemu dniu napisany przez Felixa Dahna. Po wykonaniu piosenki przez męskie stowarzyszenie „Glück zu” z Brockau, zaproszeni goście dokonali oględzin poszczególnych pomieszczeń ratusza. Po inauguracji ratusza w dużej sali „Deutsche Kaiser” Peukera odbył się uroczysty posiłek, w którym wzięło udział około 150 osób. Starosta dr Ernst Wichelhaus w przemówieniu pogratulował mieszkańcom Brockau lidera społeczności jakim jest dr Dierschke. Następnie wzniesiono toasty za dr Dierschke a Radny budowlany Toebe wzniósł toast za architekta Ernsta Denecke. Stażysta rządowy graf Strachwitz, który szkoli się w administracji Brockau, odczytał dużą liczbę otrzymanych telegramów gratulacyjnych. Po tych uroczystościach rozpoczął się koncert w ogrodach Karla Peukera a wieczorem został przeniesiony do sali restauracji..
Pocztówka ze zbiorów autora - wydawca Atelier Silesia Brockau - Breslau 1910 rok Pocztówka ze zbiorów autora - nn. wydawca z 1912 roku
Wybudowany ratusz miał 27,6 metra długości, 13,40 metra szerokości i wysokość 22 metry. Działka na której zbudowano ratusz miała 369 metrów kwadratowych a kubatura budynku wynosiła 8118 metrów sześciennych. Po rozbudowie w 1939 roku oraz w 1946 roku kubatura ratusza wyniosła ponad 10 000 metrów sześciennych.
W pierwszym spotkaniu w auli ratusza zwołanego na 1 września 1908 roku na godzinę 18.45 wzięło udział 16 radnych. Sala konferencyjna ma kolorowe witraże w oknach, które są darowizną Starosty, mistrza stolarstwa Scholza, lekarza weterynarii Rupperta. Dyrektor Starosty Niekisch przekazał w imieniu dr Wichelhausa 5 krzeseł wykonanych według rysunku architekta Ernsta Denecke, które były przeznaczone dla przywódcy gminy i ławników.
Na posiedzeniu rady gminy podjęto uchwałę o zatwierdzeniu 92 500 marek na budowę ratusza i zgodzie na zawarcie umowy notarialnej z Kreissparkasse.
Nauczyciel Arthur Krause we współpracy z innymi osobami wykonał makietę ratusza, którą można było oglądać w godzinach 11.00-13.00 do 15 listopada w ratuszu, po wcześniejszym zgłoszeniu w gminie.
W maju 1911 roku Stowarzyszenie Przedmieść Wrocławskich zorganizowało w ratuszu zbiorową wystawę, na której prezentowały się Brockau, Dyhernfurth (Brzeg Dolny), Deutsch-Lissa (Leśnica) z Klein-Heidau (Pustki - część osiedla Leśnica), Ohlau (Oława), Obernigk (Oborniki Śląskie) i Zobten (Sobótka). Wystawa poprzedziła wystawę poznańską.... Zaprezentowano plany i modele, fotografie, akwarele i obrazy olejne starych i nowych budynków oraz naturalne piękno poszczególnych miejsc... Brockau zaprezentował obraz i makietę ratusza oraz obrazy przedstawiające nowy kościół protestancki i nowy kościół katolicki, który obecnie buduje architekt rządowy Dobermann...
W sali konferencyjnej ratusza w 1913 roku zawieszono portret maszerującego po górach dr Alfonsa Dierschke, który fotograf Ludwig Fischel z Brockau przekazał gminie za darmo. Rada postanowiła zdjęcia innych przywódców społeczności powiesić na ścianach sali konferencyjnej (bracia Wilhelm i Gustav Staroste, Hermann Gollnitz). Zdjęcie byłego lidera społeczności Brockau dr Johannesa Herrmanna uzupełniło galerię byłych liderów społeczności Brockau w sali konferencyjnej ratusza w 1929 roku, który był w tym czasie wiceprezydentem Frankfurtu nad Odrą. W 1930 roku w sali posiedzeń ratusza umieszczono zdjęcia zmarłego prezydenta Rzeszy Friedricha Eberta, obecnego prezydenta Rzeszy Paula von Hindenburga.
Poniżej pieczęć urzędu gminy z 1914 i 1917 roku oraz urzędu stanu cywilnego z 1943 roku.
W 1930 roku aparat administracyjny gminy składał się z następujących osób, w tym pracowników spółek komunalnych i instytucji non-profit:
Naczelnik gminy dr Ernst Pause, asesor sądowy RE.
Kasjer gminy - Albert Grossn
Kasa oszczędnościowa - Fritz Hirschberg
Kasa oszczędnościowa księgowy - Albert Eckstein
Sekretarz Gminy - Erich Tritzschler
Sekretarz Gminy - Fritz Kühnel
Sekretarz Gminy - Josef Gohl
Sekretarz Zgromadzenia - Johannes Dintner
Mistrz maszyny wodociągi - Paul Schneider
Ogrodnik gminny i administrator cmentarza - Gustaw Ulke
Dyrektor szkoły - Karl Christoph
Kasjer Emil Hesse
Kacelista Großpietsch
Pracownik administracyjny Abend
Pracownik administracyjny Paul Demny
Pracownik administracyjny Schwarzer
Pracownik administracyjny Schnabel
Posłaniec Tirpitz
Oczyszczacz wodociągi - Wilhelm Glatz
Robotnicy Berndt, Hippe, Tietze i Hadasch.
Brockauer Zeitung nr 100 str. 8 z 23 sierpnia 1933 roku informowała o zmianie wyglądu klatki schodowej w ratuszu w następujący sposób: Kiedy wchodzisz do naszego ratusza, natychmiast zauważasz nowy wygląd klatki schodowej. Na ścianach bocznych są dwa podstawowe powiedzenia niemieckie: „Na pierwszym miejscu jest dobro wspólne” (Gemeinnutz geht vor Eigennutz) i „Nic dla nas, wszystko dla Niemiec” (Nichts für uns, alles für Deutschland). Te dwa powiedzenia są sformułowane przez przodków nowych Niemiec, środkowe pole wieńczy godło państwowe. Pokój urzędu stanu cywilnego został umieszczony w nowym jasnym, przyjaznym pokoju.
Na posiedzeniu rady gminy 19 października 1935 roku po powołaniu radnych gminnych zgodnie z § 51 niemieckiego kodeksu miejskiego z 1 stycznia 1935 roku przedstawiciele NSDAP Ernst Lipsius, Otto Hein, Wilhelm Opitz, Büschel, Langner, Georg Seliger, Leonhard Damczyk i Erich Duvigneau zostali mianowani przez burmistrza na okres 6 lat i zobowiązani do złożenia przysięgi pełnionej już służby.
Na posiedzeniu tym uchwalono nadzwyczajny budżet w wysokości 29 500 marek przeznaczony na prace związane z rozpoczęciem pierwszej fazy budowy basenu.
Brockauer Zeitung nr 61 str. 5 z 23 maja 1939 roku poinformowała o tym, ze od 1 czerwca Brockau będzie posiadał status miasta. Burmistrz będzie lokalnym organem policji.
Ratusz w Brockau, który spełniał swoje zadanie przez dwie i pół dekady, od kilku lat nie wystarcza większej administracji. Biuro policji, urząd rejestracyjny, urząd stanu cywilnego, biuro budynku, archiwa itp. znajdują się obecnie w całkowicie nieodpowiednich pokojach, które nie gwarantują już prawidłowej pracy. Burmistrz Kurzbach podjął decyzję o rozbudowie ratusza od strony Walterstrasse. Administracja policji, urząd meldunkowy, urząd stanu cywilnego, urząd budowlany i archiwum zostaną umieszczone w nowych pokojach. Koszt budowy to około 28 000 marek. Dotychczasowe mieszkanie w piwnicy musi być przeniesione wyżej, gdyż piwnice zostaną przystosowane na schrony dla obrony przeciwlotniczej. Koszt powstania w piwnicach schronów wyniesie około 8 000 marek z czego 4 000 marek pokrywa państwo (powstało 7 pomieszczeń pełniących tą funkcje, które miały ponad 76 metrów kwadratowych). W tym samym czasie cały ratusz otrzymał nowy tynk. Środki przeznaczone na rozbudowę ratusza pobierane są z rezerw celowych. Prace ziemne i murarskie przydzielone zostały firmie budowlanej Johann Knispel z Brockau i rozpoczną się kwietniu. Planowane zakończenie rozbudowy ratusza - jesień tego roku. Działka budowlana miała 120 metrów kwadratowych, budynek ratusza powiększony został o 11,55 metra na długości i 10,40 metra na szerokości. Dach dobudowanej części ratusza zaprojektowano jako taras, który w 1946 roku został zabudowany (dodatkowe piętro).
Zdjęcie ratusza po rozbudowie w 1939 roku Zdjęcie ratusza w 2012 roku z widoczne rozbudowania z 1939 i 1946 roku
źródło Album Ellinor Teske z 1985 roku
Metalowe okiennice tzw. LS-Fenster oraz otwory wentylacyjne w zamurowanym oknie piwnicy ratusza, które zostały wykonane w 1939 roku
W trakcie rozbudowy ratusza w 1939 roku piwnice zostały przekształcone w schrony przeciwlotnicze - zdjęcia z 2014 roku.
Wszystkie te elementy zostały usunięte podczas rewitalizacji budynku ratusza rozpoczętej w 2018 roku
Metalowe drzwi do piwnic ratusza od strony ulicy Japońskiej - zdjęcie z 2018 roku Wmurowana cegła z datą rozbudowy ratusza zdjęcie z 2013 roku
Po zakończeniu wojny ratusz pełnił swoją funkcję od 1946 roku. W tym okresie zostały dobudowane piętra od strony obecnej ulicy Japońskiej (drugie piętro zbudowane na zlikwidowanym tarasie a na nim 3 piętro). Poniżej zdjęcia ratusza w zimie 1945 - 1946 roku (przed dobudową pięter).Widoczna na zdjęciu jest weranda przy wejściu bocznym.
Część pomieszczeń ratusza wykorzystywane było w 1946 roku na sale lekcyjne 7 klasowej Publicznej Szkoły Powszechnej w Prochowie.
Data rozbudowy - nad schodami do ratusza od strony ulicy Japońskiej zdjęcia z 2013 roku. Zlikwidowana podczas rewitalizacji - w miejscu tym powstała winda
Prostokątny ślad na ścianie nad drzwiami i datą to pozostałość po werandzie, która istniała do początku 1990 roku.
Pierwszym burmistrzem Prochowa i Brochowa był Józef Piętka, następnie Antoni Grymaszewski a ostatnim Antoni Szewczyński. Do połowy 1951 roku w budynku ratusza siedzibę miała Miejska Rada Narodowa a jej przewodniczącym był Antoni Szewczyński.
Po włączeniu Brochowa do Wrocławia w 1951 roku budynek ratusza został zajęty przez administracje budynków mieszkalnych oraz bibliotekę. W latach 60-tych budynek dawnego ratusza przejęła kolej i przystosowano go na potrzeby służby zdrowia. Powstała Rejonowa Przychodnia Lekarska P.K.P Brochów (była jedną z 12 przychodni kolejowych na terenie Wrocławia). Przychodnia lekarska obsługiwała pracowników kolei i ich rodziny. Na potrzeby przychodni wykorzystywane były pomieszczenia na parterze (10 gabinetów lekarskich, ambulatorium i 2 pomieszczenia apteki) oraz na I piętrze (11 gabinetów lekarskich). W trakcie przystosowania ratusza na potrzeby przychodni zdrowia między innymi dawną salę konferencyjną przedzielono ściankami działowymi tworząc wiele mniejszych pomieszczeń na gabinety lekarskie, aptekę czy gabinet zabiegowy.
Na początku lat 70-tych ubiegłego wieku pomieszczenia na II i III piętrze zaadaptowano na mieszkania dla pracowników kolei, którzy mieli oddzielne wejście do budynku od strony ulicy Japońskiej.
Budynek ratusza w latach 1970 - 1980 jako przychodnia kolejowa - zdjęcia udostępnione przez Tomasza B.
W 1987 roku Biuro Projektów Kolejowych we Wrocławiu przeprowadziło inwentaryzację budynku przychodni lekarskiej na potrzeby wykonania nowej instalacji grzewczej budynku, gdyż ze znajdujących się w piwnicach dwóch pieców centralnego ogrzewania jeden był uszkodzony.
rzut piwnic przychodni kolejowej w 1987 roku wraz z opisem pomieszczeń
rzut przyziemia przychodni kolejowej w 1987 roku wraz z opisem pomieszczeń
rzut I piętra przychodni kolejowej w 1987 roku wraz z opisem pomieszczeń
rzut II piętra przychodni kolejowej w 1987 roku wraz z opisem pomieszczeń
rzut poddasza przychodni kolejowej w 1987 roku wraz z opisem pomieszczeń
W 1998 roku budynek ratusza został przekazany przez Oddział Budynków Dyrekcji Dolnośląskiej Okręgowej Kolei Państwowej we Wrocławiu Obwodowi Lecznictwa Kolejowego we Wrocławiu, który do 2002 roku prowadził tam przychodnię lekarską. Od tamtej pory do 2019 roku budynek dawnego ratusza ulegał dewastacji co przedstawiają poniżej zdjęcia z lat 2010 - 2018.
W 2018 roku rozpoczął się remont (rewitzlizaja) ratusza
